ΠΕΡΙ ΠΡΟΛΕΤΑΡΙΑΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΣΤΑΔΙΩΝ

ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - ΣΧΕΣΗ ΣΤΡΑΤΗΣΓΙΚΗΣ ΤΑΚΤΙΚΗΣ

Ας πιάσουμε τα πράγματα από την αρχή και να προσεγγίσουμε το θέμα με καθαρό τρόπο ώστε να μη δημιουργούνται παρανοήσεις και παρερμηνείες.

Προσεγγίζουμε το θέμα της επανάστασης από την οπτική γωνία του Μαρξισμού και της πολιτικής λύσης που προτείνει για τον επαναστατικό μετασχηματισμό της καπιταλιστικής κοινωνίας.

Σε αυτήν, η εργατική τάξη παλεύει για να βελτιώσει τις συνθήκες διαβίωσής της μέσα στην καπιταλιστική εκμετάλλευση μέσω της καθημερινής ταξικής πάλης και του συνδικαλιστικού και πολιτικού της αγώνα. Όσο βαθαίνει η πολιτική της συνείδηση, κάτω από τις υλικές συνθήκες που επικρατούν στην ταξική πάλη, τόσο αντιλαμβάνεται την ανάγκη της ανώτερου τύπου οργάνωσής της σε κόμμα, κομμουνιστικό κόμμα, που επεξεργάζεται με τα Μαρξιστικά εργαλεία που διαθέτει την πραγματικότητα και καταθέτει ένα πρόγραμμα, κομμουνιστικό πρόγραμμα σχέδιο για το σήμερα αλλά και το αύριο της ταξικής πάλης μέχρι την κατάργηση της εκμετάλλευσης.

Πιο συγκεκριμένα καταθέτει στην εργατική τάξη και τα σύμμαχα στρώματα ένα σχέδιο για την επαναστατική ανατροπή του καπιταλισμού και την οικοδόμηση μια νέας κοινωνίας χωρίς εκμετάλλευση. Αυτή τη νέα κοινωνία, μόνο μερικώς και ως προς τις βασικές της αρχές, μπορεί και πρέπει να περιγράψει τώρα, καθώς θα είναι έργο της ίδιας της τάξης, επομένως οι λεπτομέρειες και συνολικά η μορφή που θα έχει, θα διαμορφωθεί τότε, όταν αρχίσει η οικοδόμηση αυτής της νέας κοινωνίας. Αυτό με δυο λέξεις περιγράφεται και ως στρατηγική (στρατηγικός στόχος) είναι σημαντικό να υπάρχει κα να προβάλλεται από τους κομμουνιστές και να υπηρετείται και προεπαναστατικά όχι για να καθησυχάζει τους εργάτες ότι όλα είναι κανονισμένα άρα αναθέστε τα σε εμάς, αλλά για να δείχνει ως τροχιοδεικτική βολή, το σκοπό και τον στόχο του όλου εγχειρήματος, ώστε να μη παρουσιάζονται παρεκκλίσεις και να λειτουργεί διαπαιδαγωγητκά στους εργαζόμενους, εμπνέοντας τους να συμμετάσχουν στον αγώνα.  

Το πρόγραμμα όμως δεν εξαντλείται στην κατάθεση του στρατηγικού στόχου, αλλά καταγράφει διαρκώς (τακτικά από συνέδριο σε συνέδριο ή και έκτακτα σε έκτακτες συνθήκες) νέες επεξεργασίες για την συγκεκριμένη κατάσταση που επικρατεί στις συγκεκριμένες συνθήκες, ώστε να διαμορφώνονται επί μέρους στόχοι και καθήκοντα εντός του στρατηγικού στόχου, πολιτική γραμμή πάλης δηλαδή για το σήμερα, που θα συσπειρώνει την τάξη στην πάλη και θα υπηρετεί ταυτόχρονα το μεγάλο σκοπό, φέρνοντάς τον πιο κοντά στη συνείδηση των εργαζόμενων. Αυτή η προσαρμογή του στρατηγικού στόχου στο σήμερα συνηθίζεται να λέγεται τακτική, αποτελεί δε αναπόσπαστο και αναγκαίο κομμάτι του συνολικού πολιτικού αγώνα, που ενώ καταφέρνει κατακτήσεις που ανακουφίζουν τη ζωή στο καπιταλιστικό σήμερα, ταυτόχρονα βοηθά την ωρίμανση του υποκειμενικού παράγοντα, της συνείδησης δηλαδή των εργαζόμενων, ώστε να φτάσουν μέχρι την επιδίωξη και το ξέσπασμα της επαναστατικής διαδικασίας. Αυτό πραγματοποιείται πιο γρήγορα κι αποτελεσματικά όταν η τακτική αφουγκράζεται και διεκδικεί το κοινωνικά αναγκαίο, άρα εξασφαλίζει τη απαιτούμενη μαζικότητα ενώ ταυτόχρονα αυτό υψώνεται οριακά μέχρι το καπιταλιστικά «ανέφικτο» ώστε να τεκμαίρεται η ανάγκη για να απαιτηθεί για απαιτήσουν οι ίδιοι οι εργαζόμενοι την επαναστατική καπιταλιστική ανατροπή.

 

ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ: ΣΧΕΣΗ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ

Η επανάσταση ξεσπά όταν συνδυαστούν αρμονικά δύο ικανές κι αναγκαίες συνθήκες.

1.Η ωρίμανση του αντικειμενικού παράγοντα. Με αυτό εννοούμε τις αντικειμενικές συνθήκες που υπάρχουν σε μια χώρα πχ το επίπεδο ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων, η κατάσταση στην πραγματική οικονομία. Το πλήθος, η ποιότητα και η έκταση των μέσων παραγωγής και των υποδομών , αλλά και το πόσο αναπτυγμένα και συγκεντρωποιημένα είναι προκειμένου να μπορούν να περάσουν άμεσα σε κοινωνικό έλεγχο. Η παραγωγική ικανότητα τους ώστε να μπορούν να εξασφαλίσουν κοινωνική επάρκεια. Το επίπεδο οργάνωσης της παραγωγής, ο αριθμός του εργατικού δυναμικού και το επίπεδο μόρφωσης και εκπαίδευσής του, προκειμένου να μπορούν να ανταποκριθούν στις ανάγκες της νέας επαναστατικής κοινωνικά ανώτερης οργάνωσης της παραγωγής προς όφελος της κοινωνίας κλπ κλπ

Για την Ελλάδα, τον δυτικό κόσμο αλλά και σε μια σειρά από άλλες αναδυόμενες καπιταλιστικές οικονομίες του τρίτου κόσμου θεωρείται ότι αυτός ο παράγοντας έχει ήδη ωριμάσει από καιρό κι είναι έτοιμος για να δεχθεί τον επαναστατικό  μετασχηματισμό του.

2. Η ωρίμανση του υποκειμενικού παράγοντα. . Με αυτό εννοούμε τις υποκειμενικές συνθήκες που επικρατούν στα μυαλά και τη βιούμενη εμπειρία και τελικά αντανακλούν στη συνείδηση του επαναστατικού υποκείμενου, που δεν είναι άλλο από τη σύγχρονη εργατική τάξη και τους συμμάχους της. Από το πόσο επιθυμεί οργανώνεται και αγωνίζεται για την καπιταλιστική ανατροπή, για την προετοιμασία και την επιτυχία της επανάστασης.

Για την Ελλάδα αλλά και τις περισσότερες δυτικές και μη χώρες η εκτίμηση είναι ότι αυτή η ωρίμανση δεν έχει επέλθει ακόμη αλλά και ότι καθυστερεί χαρακτηριστικά με βάσει παλιότερες εκτιμήσεις γεγονός που χρήζει περαιτέρω ανάλυσης… .

Η κατάσταση στις εργατικές συνειδήσεις είναι δυναμική, δηλ δεν παραμένει σταθερή στο χρόνο και στο χώρο. Ανάλογα με τις επικρατούσες συνθήκες στον καπιταλιστικό κοινωνικό σχηματισμό, μπορεί να ριζοσπαστικοποιείται ή να υποχωρεί κι αυτό είναι ένα πολύ κρίσιμο σημείο διαπάλης ανάμεσα στους δύο αντιπάλους πόλους της ταξικής πάλης, της πολιτικής των αστών και αυτής των εργατών. Μπορούμε τούτο να το περιγράψουμε συνοπτικά ως τη δυναμική ισορροπία ανάμεσα στις συνυπάρχουσες κάθε στιγμή τάσεις χειραφέτησης και υποταγής στις συνειδήσεις των εργαζόμενων στο καπιταλιστικό αφήγημα.

Οι πρώτοι έχουν κάθε λόγο να συμβάλλουν με κάθε τρόπο (ενσωμάτωση. Ιδεολογική σύγχυσή ή και κατασταλή), στην καθυστέρηση της ωριμότητας αυτής αφού έτσι αποσοβείται ο επαναστατικός για την εξουσία τους κίνδυνος

Οι δεύτεροι αντιθέτως έχουν κάθε λόγο να  προσπαθούν να την επιταχύνουν με την πολιτική ιδεολογική δράση και διαφώτιση και κυρίως μα την συνέπεια και την καταπολέμηση κάθε άλλου σχεδίου καθυστέρησης ή παραπλάνησης (ρεφορμισμός – οπορτουνισμός).

Εκείνο που πρέπει να τονιστεί ιδιαίτερα εδώ, είναι ότι η ωρίμανση των υποκειμενικών συνθηκών είναι ευθύνη και καθήκον των εργατών και της πρωτοπορίας τους του κόμματός τους.

Δεν είναι μια φυσική διαδικασία όπως π.χ. η ωρίμανση των φρούτων, επομένως δεν θα γίνει έτσι κι αλλιώς και δεν αρκεί απλά να περιμένουμε να συμβεί. Χρειάζεται η δυναμική συμβολή της οργανωμένης πρωτοπορίας!

Από την άλλη ούτε αυτή η παρέμβαση, που είναι ιδιαίτερα κρίσιμη, αρκεί από μόνη της αν δεν γίνει η κατάσταση σε μια χώρα επαναστατική. Και πως γίνεται αυτό; Παράγοντας που επιταχύνει την εκδήλωση επαναστατικής κατάστασης είναι οι καπιταλιστικές αντιθέσεις που οξύνονται διαρκώς όταν ανατρέπουν πέραν ενός κρίσιμου ορίου την βιούμενη καθημερινότητα  των εργαζόμενων. Όταν  ότι η δυναμική του καπιταλιστικού σχηματισμού σε αυτή τη χώρα βραδυπορεί, δυσκολεύεται να εξασφαλίσει την εργατική ενσωμάτωσή, αναπαραγωγή κι επιβίωση, να διαχειριστεί πολιτικά την μεγέθυνση των τάσεων χειραφέτησης και κάτω από την επιδεινούμενη πολύπλευρη καπιταλιστική κρίση οδηγεί την κοινωνία και σε επαναστατική κρίση.

Δηλαδή η ωρίμανση του επαναστατικού υποκείμενου μόνη της δεν επαρκεί για την έναρξη κι επιτυχία της επανάστασης αν η καπιταλιστική κανονικότητα κυριαρχεί. Αλλά και η επαναστατική κρίση που έπεται ως κορύφωση της επαναστατικής κατάστασης δεν μπορεί να οδηγήσει σε επανάσταση αν το υποκείμενο δεν είναι τόσο καλά προετοιμασμένο που να βάζει εμπόδια στην καπιταλιστική εξομάλυνση της κρίσης αυτής αποστερώντας της τον απαιτούμενο χώρο και χρόνο για να επιτύχει μια νέα σταθεροποίησή.

 

ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ: ΠΡΟΛΕΤΑΡΙΑΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ Ή ΔΗΜΚΟΚΡΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΣΕ ΣΤΑΔΙΑ;

Έχουν λοιπόν ωριμάσει υποκειμενικοί κι αντικειμενικοί παράγοντες κι η επανάσταση ξεσπά.

Για να μην αναφερθούμε γενικά σε μια χώρα ας πούμε για την δική μας. Τι είδους επανάσταση χρειαζόμαστε στην Ελλάδα; Αντικαπιταλιστική, που θα ανατρέψει τον καπιταλισμό και θα ξεκινήσει την οικοδόμηση του σοσιαλισμού ή χρειάζεται να κάνουμε λίγο ακόμη υπομονή, ώστε να κάνουμε πρώτα μια αστικοδημοκρατική επανάσταση, με νέο σύνταγμα που να κατοχυρώνει άλυτα προβλήματα εκσυγχρονισμού του αστικού κράτους, όπως το θέμα της εθνικής ανεξαρτησίας λόγω μια πιθανής εξάρτησης, την διεθνείς σχέσεις της χώρας με ΕΕ,ΝΑΤΟ, η καλή γειτονία με διπλανές χώρες ως προ τις ΑΟΖ κλπ ή και πλατιών δημοκρατικών  δικαιωμάτων, το διαχωρισμό κράτους εκκλησίας κ.α.

Ο αστικός εκσυγχρονισμός, βλέπει αυτή η θεώρηση, θα απογειώσει προσωρινά τις παραγωγικές δυνάμεις, απαλάσσοντάς τες από την καταπίεση των βαριδίων του μη εκσυγχρονισμού, άρα θα συμβάλλει περισσότερο στην ακόμη μεγαλύτερη ωρίμανση των αντικειμενικών συνθηκών άρα και στο πέρασμα αργότερα στο σοσιαλισμό. Επίσης αυτό θα σημάνει περισσότερους κοινωνικούς συμμάχους ακόμη κι φιλοαστικές δημοκρατικές δυνάμεις που δυναμώνουν αριθμητικά το μέτωπο και μπορούν να συμβάλουν στην αστικοδημοκρατική επανάσταση άμεσα, ακόνη και πριν συγκεντρωθούν όλες οι προλεταριακές δυνάμεις που απαιτούνται για τη σοσιαλιστική επανάσταση. Βέβαια αυτό σημαίνει παράλληλα καθυστέρηση στο στρατηγικό στόχο, που αναβάλλεται για επόμενο στάδιο από ένα επαναστατικό υποκείμενο που θα έχει δυναμώσει πιο πολύ από τις αλλαγές αυτές και με μεγαλύτερη ορμή και χωρίς φιλοαστικούς συμμάχους πια θα προχωρήσει μαζί με τους υπόλοιπους συμμάχους του στο σοσιαλισμό.

Αυτή η θεώρηση της επανάστασης σε στάδια μεταφέρει το πρόβλημα  από τον υποκειμενικό παράγοντα και στον αντικειμενικό, υπονοώντας ότι δεν είναι και τόσο ώριμος ούτε αυτός, γεγονός που δεν προκύπτει βέβαια από καμμιά μαρξιστική ανάλυση και περισσότερο ακούγεται ως επιχείρημα από το παρελθόν.

Σε κάθε περίπτωση ένα αιώνα πριν μπορεί να είχε κάποια αντικειμενική βάση μια τέτοια θεώρηση αν κι η επαναστατική εμπειρία (θέσεις του Απρίλη των μπολσεβίκων αλλά κόντρα σε θεωρίες δρόμους για το σοσιαλισμό πχ σοσιαλδημοκρατίας και ευρωκομμουνισμού)  έδειξε ότι τα ενδιάμεσα στάδια δεν κατάφεραν κανέναν από τους στόχους τους, δεν ωρίμασαν κανένα επαναστατικό υποκείμενο. Όπου έλυσαν όποιαπροβλήματα αστικού εκσυγχρονισμού δεν ήταν καν μόνιμο χαρακτήρα κι είχαμε στην συνέχεια υποχωρήσεις (δημοκρατικά κι ατομικά δικαιώματα) ενώ παντού ανέβαλαν και τελικά απέτρεψαν τις προλεταριακές επαναστάσεις οδηγώντας στην ενσωμάτωση στην αστική κυριαρχία και εν τέλει στην διάλυση της οργανωμένης εργατικής πρωτοπορίας, του κομμουνιστικού-εργατικού κόμματος.

Η θεώρηση της επαναστατικής διαδικασίας κομμένη σε στάδια κι όχι ως ενιαία που διεκδικεί από την αρχή το σοσιαλισμό, αποδείχθηκε ιστορικά αποτυχημένη για το στρατηγικό στόχο, επομένως προδοτική για τα εργατικά συμφέροντα και συνολικά για τα λαϊκά συμφέροντα της κοινωνικής απελευθέρωσης.

 

Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΗ ΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΤΟΥ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΥ

Αφού ξεσπάσει κι επικρατήσει η ανατροπή της πολιτικής και κρατικής κυριαρχίας του καπιταλισμού, της αστικής τάξης και ιδρυθεί το νέο προλεταριακό κράτος, η νέα εργατική εξουσία με τους νέους θεσμούς της (κάτι που εσφαλμένα πολλάκις ταυτίζεται και με την ολοκλήρωση της επανάστασης) ξεκινά ένα τεράστιο μαραθώνιο αγώνα για την αποδόμηση και εξάλειψη ων καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής και φυσικά την αντανάκλασή τους στο εποικοδόμημα της κοινωνίας: ιδεολογία, εκπαίδευση, κουλτούρα, κλπ

Αυτή θα είναι μια αργή βασανιστική κι όχι χωρίς πισωγυρίσματα, τρομακτικά επίπονη αλλά και ωραία επαναστατική διαδικασία, κοινωνικοποίησης των μέσων παραγωγής, που η εργατική εξουσία απαλλοτρίωσε από τους αστούς. Τώρα το προλεταριακό κράτος, μέσα σε τρομακτική όξυνση της ταξικής πάλης, όπου για πρώτη φορά η εργατική τάξη θα έχει το πάνω χέρι, θα προσπαθήσει να πυροδοτήσει τους σοσιαλιστικούς μετασχηματισμούς. Με τους νέους θεσμούς του και με  τον κεντρικό δημοκρατικό σχεδιασμό, καλείται να βρει τους τρόπους να περάσουν τα μέσα παραγωγής, η παραγωγή, οι αποφάσεις κι τα αγαθά της, στον οργανωμένο εργαζόμενο λαό, τις οργανώσεις του, τα συμβούλιά του κι όποιο άλλο εργαλείο αναδείξει η επαναστατική διαδικασία. Ξεκινά δηλαδή το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της επανάστασης, αρχίζει η οικονομική αποδόμηση των σχέσεων της καπιταλιστικής παραγωγής, η αποδόμηση της αγοράς και της λογικής της, χωρίς αυτό να φέρει πτώση του βιοτικού επιπέδου του λαού. Μπαίνει λοιπόν στην πιο ουσιαστική φάση της η σοσιαλιστική επανάσταση στη διαδικασία της σοσιαλιστικής οικοδόμησης!

Ο σκοπός σε αυτή είναι γενικά ήδη διατυπωμένος. Να μετασχηματίσει την βάση της οικονομίας από την αρχή του κέρδους στην αρχή της αμοιβής καθενός σύμφωνα με όσα παράγει, να διασφαλίσει την πλέρια ικανοποίηση των λαϊκών κοινωνικών αναγκών με την υπερεπάρκεια αγαθών, να εξαλείψει την διαφορά πνευματικής και χειρωνακτικής εργασίας, την διαφορά διοίκησης διοικούμενων, την αποξένωση του παραγωγού από το αποτέλεσμα της εργασίας του, την αλλοτρίωση των ανθρώπων από την εξαναγκασμένη εργασία.

Το πόσο θα κρατήσει αυτή η διαδικασία οικοδόμησης, τι προκλήσεις και πισωγυρίσματα θα αντιμετωπίσει κι αν θα χρειαστεί να περάσει μέσα από ποιοτικά διαφορετικά στάδια, δεν είναι θέσφατο και θα ήταν μεγάλη ανοησία να προσπαθήσει να το περιγράψει κάποιος από τώρα.

Το σίγουρο φαίνεται να είναι, ότι αυτή η επαναστατική πρόκληση, να πάρει ο λαός τις τύχες στα χέρια του και να οδηγήσει ο ίδιος τα επόμενα επαναστατικά βήματα, δεν έχει ξαναγίνει και δεν ξέρουμε αν και πότε και με ποιο τρόπο θα ολοκληρωθεί.

 

ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΣ- Η ΩΡΙΜΑΝΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΟΥ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΥ

Δεν ξέρω αν θα πρέπει να θεωρηθεί ανώτερο ξεχωριστό επαναστατικό στάδιο ή απλά την ποιοτική μεταστροφή μετεξέλιξη της κοινωνικοποιημένης παραγωγής σε μια νέα αρχή με ένα προλεταριακό κράτος σε αποδρομή χωρίς λόγο ύπαρξης πια προς την πλήρη απονέκρωσή του.

Έχοντας κοινωνικοποιηθεί η παραγωγή κι απαντηθούν λυθούν οι απίστευτες δυσκολίες που θα έχουν παρουσιαστεί, ωρίμασε η ώρα για να περάσουμε στη νέα ανθρώπινη αρχή: «καθένας να απολαμβάνει σύμφωνα με τις ανάγκες του και να παράγει σύμφωνα με τις ικανότητές του», αφετηρία για την καλλιέργεια στο εποικοδόμημα του νέου κοινωνικού τύπου  ανθρώπου.

Καλώς ήρθατε στην κομμουνιστική κοινωνία:  θεωρούμε ότι σε αυτό το επίπεδο πλέον έχουν τόσο γερά εδραιωθεί οι  κοινωνικοποιημένες σχέσεις παραγωγής  όχι μόνο σε μια χώρα, αλλά στην συντριπτική πλειοψηφία του πλανήτη, που αφενός το προλεταριακό κράτος απονεκρώνεται, δεν χρειάζεται πια να περιφρουρεί την εργατική εξουσία, γιατί το έργο αυτό είναι ήδη έργο καθολικά της ίδιας της κοινωνίας και επομένως δεν αμφισβητούνται οι σχέσεις παραγωγής προς την επιστροφή της ατομικής ιδιοποίησης, ενώ συνεχίζουν βέβαιά να εξελίσσονται ελευθέρα  με τρόπους σε βάθος και έκταση άγνωστα κι δύσκολα προσεγγίσιμα σε εμάς σήμερα.

 

ΑΝΤΙ ΕΠΙΛΟΓΟΥ

Δεν αναφέρθηκα καθόλου με το πολύ σημαντικό πρόβλημα της σύγκρουσης με τον ιμπεριαλισμό σήμερα και τις δυσκολίες επιτυχίας κάθε προσπάθειας προλεταριακής επανάστασης σε μια χώρα ή σε μια ομάδα χωρών όχι λόγω υποτίμησης της δυσκολίας αυτής, ή αδυναμίας έκφρασης θέσης, απλά το άρθρο ήθελα να επικεντρώσει συνολικά στην επαναστατική πρόταση κι όχι στις πρακτικές της δυσκολίες που μπορούν να αποτελέσουν το θέμα ενός επόμενου.

Το ίδιο ισχύει ως προ την μη περιγραφή μιας ερμηνείας για ποιο λόγο φαίνεται σε σχέση με παλιότερες θεωρήσεις, να καθυστερεί τόσο πολύ η ωρίμανση του υποκειμενικού παράγοντα.

Τέλος ο κομμουνισμός είναι η τελευταία φάση μιας ενιαίας διαδικασίας επαναστατικών κοινωνικών ανατροπών και δεν πρέπει να συγχέεται με ότι ζήσαμε στην εποχή του «υπαρκτού σοσιαλισμού» καθότι οι κοινωνίες αυτές δεν προλάβαν να φτάσουν ποτέ σε αυτό το επίπεδο ούτε καν να το προσεγγίσουν.

Δεν πρέπει να συγχέεται ούτε με το όνομα των επαναστατών που φέρουν τον χαρακτηρισμό «κομμουνιστές» καθότι οι πιο συνεπείς, θεωρητικά και μόνο αυτοί τον λαμβάνουν αυτό το χαρακτηρισμό, από την ιδεολογική τους προσέγγιση προς το όραμα μιας τέτοιας κοινωνίας κι όχι επειδή με την επαναστατική τους δράση μέσα από το κομμουνιστικό πρόγραμμα και κόμμα τάχα την έχουν  προσεγγίσει  ή υλοποιήσει κάπου στον κόσμο.

Τέλος είναι κι εκείνοι που παρόλο που επιμένουν να λέγονται κομμουνιστές για ιστορικούς ή άλλους λόγους, συνειδητά ή ασυνείδητα έχουν ήδη εγκαταλείψει την κομμουνιστική ιδεολογία ή τον φέρουν παραπλανητικά για πολιτικάντικους λόγους.